Vào khoảng năm 1150 TCN, dưới triều pharaoh Ramesses IV, một viên thư lại tên Amennakhte, con trai của Ipuy, đã tạo ra thứ ngày nay được gọi là Bản đồ Giấy cói Turin. Hiện vật hiện được lưu giữ tại Museo Egizio ở Turin, Italy, và được xem là một trong những bản đồ địa chất cổ nhất còn tồn tại, thậm chí thường được gọi là bản đồ địa chất cổ nhất được biết đến.

Ảnh: Wikimedia Commons

Điều đặc biệt là đây không đơn thuần là một tấm bản đồ chỉ đường. Nó mô tả một đoạn khoảng 15 km của Wadi Hammamat, một thung lũng khô cổ nối thung lũng sông Nile với Biển Đỏ, thuộc vùng Sa mạc phía Đông Ai Cập. Đây là khu vực giàu khoáng sản và từng là nơi người Ai Cập khai thác đá, vàng và các vật liệu quý.

Ảnh: etsy.

Nhìn trên tấm giấy cói, người ta có thể nhận ra những dãy núi, các nhánh wadi, đường đi, khu định cư, mỏ vàng và mỏ đá. Đáng kinh ngạc hơn, màu sắc của những ngọn núi không chỉ nhằm trang trí. Những vùng màu hồng biểu thị một số loại đá, bao gồm đá granit và các đá liên quan đến khoáng hóa vàng, trong khi những vùng màu tối biểu thị các loại đá khác, trong đó có đá núi lửa và biến chất. Các trầm tích trong lòng wadi cũng được thể hiện bằng những ký hiệu màu sắc khác nhau.

Nói cách khác, Amennakhte đã đưa thông tin về địa chất và tài nguyên khoáng sản vào cùng một bản đồ địa hình. Nghiên cứu hiện đại của James A. Harrell và V. Max Brown cho thấy bản đồ thể hiện khá chính xác sự phân bố của các loại đá, các mạch thạch anh chứa vàng, khu khai thác vàng Bir Umm Fawakhir và mỏ đá bekhen.

Ảnh: meisterdrucke

Tấm bản đồ có lẽ được chuẩn bị cho một đoàn thám hiểm khai thác đá dưới thời Ramesses IV. Mục tiêu quan trọng của chuyến đi là tìm và vận chuyển đá bekhen, một loại đá xám xanh được sử dụng để chế tác tượng và các công trình hoàng gia. Vì thế, bản đồ có giá trị thực tế rất lớn: nó giúp những người thợ biết phải đi đâu, tìm loại đá nào và nơi nào có vàng.

Một chi tiết thú vị khác là bản đồ không đặt phía Bắc ở trên cùng như nhiều bản đồ hiện đại. Phía trên của nó hướng về phía Nam, tức về phía nguồn sông Nile. Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy người vẽ đã làm thẳng những đoạn uốn cong lớn của Wadi Hammamat để chúng có thể vừa trên cuộn giấy cói hẹp. Tỷ lệ bản đồ cũng không hoàn toàn cố định, nhưng vẫn tương đối nhất quán trong một khoảng nhất định.

Ngày nay, Giấy cói Turin cho chúng ta một góc nhìn đặc biệt về tri thức của người Ai Cập cổ đại. Hơn 3.000 năm trước khi thuật ngữ “địa chất học” ra đời, họ đã quan sát màu sắc của đá, nhận biết sự khác biệt giữa các địa tầng, xác định nguồn tài nguyên và ghi chúng lên bản đồ để phục vụ hoạt động khai thác.

Đó không chỉ là một tấm bản đồ cổ. Nó giống như một báo cáo địa chất được viết bằng ngôn ngữ của nền văn minh Ai Cập cổ đại.