Năm 1967, Liên Xô lặng lẽ đưa vào sử dụng một loại xe tăng mới. Khi các cơ quan tình báo phương Tây lần đầu tiên có được những bức ảnh về nó, các nhà phân tích gần như không thể tin vào mắt mình: chiếc xe tăng, được gọi là T-64, có thiết kế thấp chưa từng có, một khẩu pháo lớn đến mức phi lý, và kíp lái chỉ cần ba người.
Sự xuất hiện của T-64 đã hoàn toàn đảo ngược hiểu biết của phương Tây về công nghệ xe tăng, và NATO nhận thấy rằng tất cả xe tăng đang hoạt động của mình đều trở nên lạc hậu chỉ sau một đêm.
Trước khi T-64 ra đời, xe tăng trên khắp thế giới phần lớn vẫn đang bám sát khuôn khổ thiết kế của Thế chiến II. M60 của Mỹ, Chieftain của Anh và AMX-30 của Pháp đều không thể thoát khỏi lối mòn tư duy truyền thống. Nhưng các kỹ sư Liên Xô đã phá vỡ tình trạng này bằng ba công nghệ đột phá.
T-64 là xe tăng đầu tiên sử dụng giáp composite (giáp tổng hợp), hoàn toàn từ bỏ phương pháp bảo vệ truyền thống "tấm thép xếp chồng". Lớp giáp này được làm từ nhiều lớp thép, gốm, sợi thủy tinh và các vật liệu khác, dựa trên đặc tính của từng loại vật liệu, để bù trừ năng lượng của đầu đạn xuyên giáp.
Dữ liệu thử nghiệm cho thấy khả năng bảo vệ phía trước của T-64 tương đương với 600mm giáp thép đồng nhất (RHA), vượt xa bất kỳ xe tăng NATO nào cùng thời. Các tên lửa chống tăng tiên tiến nhất của NATO lúc bấy giờ không thể xuyên thủng trực diện T-64, mà chỉ có thể tấn công sang hai bên hoặc phía sau để tìm cơ hội.
Pháo nòng trơn 125mm của T-64 đã làm phương Tây kinh ngạc. Vào thời điểm đó, tất cả xe tăng NATO đều được trang bị pháo rãnh xoắn, và pháo nòng trơn của T-64 có vận tốc đầu đạn là 1.750-1.800 m/s, vượt xa vận tốc 1.450 m/s của đạn pháo xe tăng NATO.
Đạn xuyên giáp ổn định bằng cánh đuôi (APFSDS) được bắn ra từ khẩu pháo này đã trở thành cơn ác mộng đối với xe tăng NATO. Khả năng xuyên giáp và độ chính xác của nó khiến đạn NATO cùng thời trở nên kém cỏi.
Việc sử dụng hệ thống nạp đạn tự động đồng nghĩa với việc T-64 chỉ cần ba thành viên kíp lái, và tốc độ nạp đạn đạt 3-4 giây mỗi viên, nhanh hơn gấp đôi so với nạp đạn thủ công. Công nghệ này không chỉ cải thiện hiệu quả chiến đấu mà còn giảm chiều cao xe tăng và giảm sự nặng nhọc cho pháo thủ khi nạp đạn.
Chiều cao chiến đấu của T-64 chỉ là 2,17 mét, khiến nó trở thành xe tăng có tháp pháo thấp nhất thế giới vào thời điểm đó, thậm chí thấp hơn 81 cm so với xe tăng M60 của Mỹ. Thiết kế thấp này mang lại những lợi thế đáng kể trên chiến trường. "Diện tích hình chiếu" của xe tăng trên chiến trường càng nhỏ thì khả năng bị phát hiện càng thấp. Các tính toán cho thấy ở cùng khoảng cách, khả năng bị bắn trúng của T-64 thấp hơn 30% so với M60.
Thiết kế thấp của T-64 cũng mang lại lợi thế cho việc vận chuyển và ngụy trang. Máy bay vận tải quân sự sàn phẳng của Liên Xô có thể dễ dàng vận chuyển T-64, loại bỏ nhu cầu tháo rời vốn thường thấy ở những xe tăng cao hơn. Các gara và hang động thông thường, cũng có thể chứa được xe tăng, cải thiện đáng kể khả năng ngụy trang.
Xe tăng T-64 chỉ nặng 38 tấn, nhẹ hơn xe tăng Panther của Đức thời Thế chiến II, nhưng lại có khả năng bảo vệ vượt trội so với các xe tăng cùng thời. Thiết kế nhẹ này không chỉ cải thiện khả năng cơ động mà còn giảm thiểu yêu cầu về cầu cầu đường.
Triết lý thiết kế của T-64 đã ảnh hưởng đến quá trình phát triển xe tăng trên toàn thế giới, trong đó có cả Liên Xô và sau này là Nga. Thiết kế cốt lõi của hầu hết các xe tăng chiến đấu chủ lực hiện đại của Liên Xô đều bắt nguồn từ T-64; điển hình nhất là T-72 và T-80.
Sau đó, Liên Xô đã phát triển xe tăng T-72 và T-80, cả hai đều kế thừa ý tưởng thiết kế cơ bản của T-64. Mặc dù T-72 được sản xuất với số lượng lớn hơn nhờ tính đơn giản và độ tin cậy, nhưng vị thế tiên phong về công nghệ của T-64 vẫn không thể lay chuyển.
Phải mất đến 20 năm, xe tăng phương Tây mới bắt kịp trình độ công nghệ của T-64. Đức mãi đến năm 1979 mới lắp pháo nòng trơn 120mm trên xe tăng Leopard 2, và Mỹ mãi đến năm 1985 mới lắp pháo nòng trơn tương tự trên xe tăng M1 Abrams.
Pháp là quốc gia NATO đầu tiên sử dụng hệ thống nạp đạn tự động. Xe tăng Leclerc, được đưa vào sử dụng năm 1993, đã đạt được chức năng nạp đạn tự động tương tự như xe tăng T-64, muộn hơn Liên Xô 26 năm.
Thiết kế giáp composite của T-64 vẫn là tiêu chuẩn cho xe tăng chiến đấu chủ lực ngày nay. Công nghệ giáp xe tăng hiện đại đã phát triển từ nền tảng tiên phong của T-64, với việc liên tục tối ưu hóa công thức vật liệu và bố cục kết cấu. (nguồn ảnh Wikipedia, Ukrinform, Military Review).
