Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang kéo theo một hệ lụy ít được chú ý là lượng nước cần thiết để vận hành các trung tâm dữ liệu. Từ khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022, các mô hình AI liên tục được nâng cấp, đòi hỏi năng lực tính toán ngày càng lớn. Một nghiên cứu được công bố vào tháng 4/2023 của Đại học California ước tính quá trình huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn cho phiên bản ChatGPT đầu tiên tiêu tốn khoảng 700.000 lít nước. Tuy nhiên, con số này phản ánh giai đoạn huấn luyện, không phải lượng nước tiêu thụ cho từng câu lệnh của người dùng.

Tranh luận về tác động môi trường của AI càng nóng lên khi các tập đoàn công nghệ công bố mức tiêu thụ nước thấp cho mỗi truy vấn. Giới nghiên cứu độc lập cho rằng cần đánh giá rộng hơn, bao gồm cả nước dùng để làm mát máy chủ và vận hành hạ tầng. Theo Rest of World, một trung tâm dữ liệu quy mô lớn có thể tiêu thụ 3,8-19 triệu lít nước mỗi ngày, tương đương nhu cầu của một thành phố có 10.000-50.000 dân. Các bộ xử lý đồ họa (GPU) phục vụ AI tạo sinh hoạt động với công suất cao, tỏa nhiều nhiệt, khiến nhu cầu làm mát và sử dụng năng lượng tăng lên.

Một điểm đáng lo ngại là các trung tâm dữ liệu có thể sử dụng nguồn nước sạch vốn phục vụ cộng đồng. Tại Chile, kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu trị giá 200 triệu USD của Google ở Cerrillos từng vấp phải phản đối do nguy cơ gây áp lực lên nguồn nước trong bối cảnh quốc gia này trải qua đợt hạn hán kéo dài. Theo tính toán được dẫn lại, dự án dự kiến tiêu thụ 169 lít nước mỗi giây. Sau nhiều tranh cãi và thách thức pháp lý, Google điều chỉnh phương án vào tháng 2/2022, đề xuất chuyển sang hệ thống làm mát bằng điều hòa không khí thay vì khai thác nước như kế hoạch ban đầu.

Tình trạng tương tự xuất hiện tại nhiều địa phương khác ở Mỹ Latinh. Năm 2022, Microsoft công bố kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu tại Quilicura, Chile, trong lúc thủ đô Santiago áp dụng các biện pháp phân phối nước. Tại Uruguay, giữa đợt hạn hán nghiêm trọng năm 2023, một nhà nghiên cứu phải khởi kiện để buộc cơ quan chức năng công bố thông tin về dự án trung tâm dữ liệu của Google tại Canelones. Theo tài liệu được tiết lộ, cơ sở rộng 29 ha dự kiến cần 7,5 triệu lít nước mỗi ngày để làm mát. Trong khi đó, Brazil cũng thu hút nhiều dự án trung tâm dữ liệu, kể cả tại những khu vực thường xuyên đối mặt với hạn hán.

Những trường hợp này cho thấy chi phí môi trường của AI không chỉ nằm ở điện năng hay lượng khí thải carbon, mà còn ở áp lực lên nguồn nước. Khi nhu cầu tính toán tiếp tục tăng, các doanh nghiệp công nghệ cần minh bạch hơn về lượng nước sử dụng, lựa chọn công nghệ làm mát phù hợp và cân nhắc điều kiện tài nguyên tại nơi đặt máy chủ. Với người dùng, việc hạn chế những truy vấn không cần thiết có thể góp phần giảm nhu cầu tính toán, nhưng trách nhiệm lớn hơn vẫn thuộc về cách các hệ thống AI được xây dựng và vận hành.