Một “cuộc chiến ngầm” xoay quanh trí tuệ nhân tạo đang bùng nổ tại Trung Quốc khi các doanh nghiệp bắt đầu âm thầm xây dựng bản sao kỹ thuật số của nhân viên nhằm tối ưu hóa vận hành, nhưng cũng kéo theo nỗi lo bị thay thế hàng loạt, biến AI công sở từ công cụ hỗ trợ thành mối đe dọa trực tiếp đối với người lao động trong kỷ nguyên số.
Cụ thể, nhiều công ty đã yêu cầu nhân viên tài liệu hóa toàn bộ quy trình làm việc, kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn dưới dạng dữ liệu có thể huấn luyện cho AI, với mục tiêu tạo ra những “nhân viên ảo” có thể tiếp tục đảm nhiệm công việc ngay cả khi người thật đã rời đi, mở ra viễn cảnh nơi mỗi cá nhân đều có thể bị thay thế bởi chính bản sao do mình tạo ra.
Trào lưu này nhanh chóng lan rộng trên các nền tảng công nghệ khi một công cụ mã nguồn mở mang tên 同事.skill (colleague.skill) xuất hiện, cho phép thu thập dữ liệu từ các hệ thống làm việc phổ biến như email, chat nội bộ để xây dựng một bản sao kỹ thuật số có khả năng tái hiện phong cách giao tiếp, tư duy và quy trình xử lý công việc của một người gần như hoàn chỉnh.
Tuy nhiên, thay vì chấp nhận bị “số hóa”, giới nhân viên văn phòng đã phản công bằng những giải pháp mang tính chiến lược, nổi bật là công cụ anti-distill.skill, cho phép lọc bỏ những kiến thức cốt lõi trong tài liệu trước khi nộp cho doanh nghiệp, khiến hệ thống AI chỉ học được phần “vỏ ngoài” mà không thể nắm bắt giá trị thực sự.
Đáng chú ý, công cụ này còn được thiết kế với nhiều cấp độ ngụy trang khác nhau, giúp người dùng tùy chỉnh mức độ “che giấu” thông tin tùy theo mức độ kiểm soát của doanh nghiệp, biến việc chia sẻ tri thức trở thành một trò chơi cân não giữa người lao động và hệ thống quản lý.
Theo nhiều báo cáo, một số công ty công nghệ tại Trung Quốc đã thực sự triển khai các mô hình AI dựa trên dữ liệu của nhân viên cũ để duy trì hoạt động, thậm chí có trường hợp người thay thế cho một vị trí lại chính là AI được huấn luyện từ toàn bộ lịch sử làm việc và giao tiếp của người tiền nhiệm, đặt ra câu hỏi lớn về ranh giới giữa con người và máy móc trong môi trường lao động.
Không dừng lại ở công sở, xu hướng “nhân bản số” còn lan sang đời sống cá nhân với các dự án như tạo bản sao người yêu cũ từ dữ liệu trò chuyện và mạng xã hội, làm dấy lên tranh cãi về đạo đức, quyền riêng tư và quyền sở hữu dữ liệu cá nhân khi một con người có thể bị “đóng băng” trong một phiên bản AI không thể thay đổi theo thời gian.
Trong bối cảnh hành lang pháp lý vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ, câu chuyện AI công sở tại Trung Quốc không chỉ phản ánh một xu hướng mới mà còn là lời cảnh báo toàn cầu về việc dữ liệu cá nhân đang trở thành tài sản chiến lược, và người lao động buộc phải học cách bảo vệ “bản sao số” của chính mình trước khi nó bị biến thành công cụ thay thế họ trong tương lai.
