20 năm đối diện nguy cơ bị mù, khó tự nấu một bữa cơm, nữ nghệ sĩ U70 sẵn sàng nhận vai nếu được mời

Nghệ sĩ Mai Thanh Dung sinh năm 1958, là gương mặt quen thuộc với đông đảo khán giả qua vai diễn bà Tư Ù trong bộ phim truyền hình kinh điển "Đất phương Nam". Không chỉ ghi dấu ấn sâu đậm trên màn ảnh nhỏ, bà còn dành trọn nhiều năm thanh xuân gắn bó với công tác giảng dạy, là người cô/người thầy của nhiều nghệ sĩ nổi tiếng tại TP.HCM như NSND Hồng Vân, Hồng Đào, NSƯT Hữu Châu, Quyền Linh...

Không thể mổ tim do biến chứng tiểu đường, có lúc cả hai vợ chồng cùng nhập viện

Vừa qua, nghệ sĩ Mai Thanh Dung đã tới tham dự và theo dõi vở kịch "Cuốn truyện bị đốt" do học trò Hồng Vân dàn dựng. Ở tuổi 68, dù sức khỏe giảm sút rõ rệt, nữ nghệ sĩ vẫn canh cánh mong ước được trở lại phim trường. Thanh Dung bộc bạch: "Mệt thì mình nghỉ, khỏe rồi lại tiếp tục diễn".

Hơn 20 năm trước, bà từng nhận cảnh báo nguy cơ mất thị lực do tổn thương gai thị. Đến năm 2023, bà chia sẻ trên báo Dân trí, dù vẫn dùng thuốc nhỏ mắt hằng ngày nhưng thị lực đã giảm đi nhiều. Nữ nghệ sĩ còn phải đối mặt với bệnh tim cùng chứng trượt đốt sống lưng, từng được các bác sĩ cảnh báo những biến chứng nguy hiểm nếu bệnh tình tiến triển xấu.

Trong chương trình "Mẹ chồng nàng dâu" năm 2023, bà cho biết bệnh tiểu đường biến chứng nặng khiến bản thân chưa thể tiến hành phẫu thuật tim. Trước đó, khi trả lời báo Thanh Niên, bà từng tâm sự mình mắc chứng Parkinson khiến tay chân run rẩy, cầm nắm khó khăn và phải nhờ em gái phụ giúp việc nhà. Nữ nghệ sĩ ngậm ngùi thổ lộ: "Ở tuổi này, tôi khó có thể nấu một bữa cơm hoàn chỉnh".

Việc điều trị nhiều bệnh cùng lúc cũng khiến nữ nghệ sĩ phải sử dụng thuốc theo nhiều đơn khác nhau. Bà cho biết mỗi tháng phải uống theo 3 toa thuốc. Thời điểm ấy, riêng tiền thuốc đã tiêu tốn khoảng 4 triệu đồng mỗi tháng. Bản thân mang trong mình nhiều bệnh tật, nghệ sĩ Mai Thanh Dung vẫn dốc lòng chăm sóc người chồng bị tai biến từng có thời gian nằm liệt giường. Sau khi chồng qua đời, nữ nghệ sĩ sống cùng con trai và con dâu, đồng thời ngừng kèm cặp riêng cho học viên từ năm 2022 vì sức khỏe không đảm bảo.

"Gánh nặng kép" khi vừa lo chữa bệnh, vừa phải chăm sóc người bệnh

Theo Viện Quốc gia về Chất lượng Y tế và Chăm sóc Anh (NICE), đa bệnh lý là tình trạng một người cùng mắc ít nhất hai vấn đề sức khỏe kéo dài. Đó có thể là bệnh tim mạch, đái tháo đường, đau mạn tính hoặc suy giảm thị lực. Không phải người mắc nhiều bệnh đều gặp biến chứng nghiêm trọng. Tuy nhiên, việc điều trị có thể phức tạp hơn khi cần xem xét đồng thời nhiều bệnh và phương pháp can thiệp.

Với người mắc nhiều bệnh, việc kiểm soát tốt một chỉ số sức khỏe chưa chắc đồng nghĩa chất lượng sống được cải thiện. Chẳng hạn, kết quả xét nghiệm có thể đạt mục tiêu nhưng người bệnh vẫn đau mỏi hoặc gặp khó khăn trong sinh hoạt. NICE khuyến nghị thống nhất kế hoạch điều trị dựa trên những vấn đề người bệnh thực sự muốn cải thiện, đồng thời xác định thứ tự ưu tiên. Mục tiêu là hạn chế tác hại và gánh nặng điều trị, đồng thời duy trì chất lượng sống.

Một vấn đề NICE lưu ý là nhiều hướng dẫn điều trị hiện nay chủ yếu tập trung vào từng bệnh riêng lẻ. Đối tượng tham gia nghiên cứu có thể khác người đang mang nhiều bệnh kèm theo. Bởi vậy, khi áp dụng các phương pháp chữa trị, bác sĩ cần cân nhắc lợi ích, nguy cơ và khả năng người bệnh tuân thủ trên thực tế. Không nên mặc nhiên ghép toàn bộ phác đồ của từng bệnh thành một lịch điều trị chung.

Sự phức tạp càng rõ khi người bệnh cần phẫu thuật. Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường năm 2026 của Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA) có các khuyến nghị về đánh giá và kiểm soát đường huyết trong giai đoạn quanh phẫu thuật. Tuy nhiên, đái tháo đường không đồng nghĩa mọi ca mổ đều bị chống chỉ định. Quyết định can thiệp phải dựa trên đánh giá cá nhân về bệnh nền, loại phẫu thuật, lợi ích và nguy cơ, do nhóm điều trị thực hiện.

Bên cạnh kết quả xét nghiệm, khả năng sinh hoạt thường ngày cũng cần được theo dõi. Hướng dẫn chăm sóc tích hợp cho người cao tuổi của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ấn bản thứ hai năm 2025, hướng tới phát hiện sự suy giảm về vận động, thị lực, thính lực, nhận thức và các nhu cầu hỗ trợ. Nếu người bệnh bắt đầu khó đi lại, chuẩn bị bữa ăn hoặc tự chăm sóc, nên trao đổi với nhân viên y tế để xác định nguyên nhân.

Một nguy cơ khác là sử dụng đồng thời nhiều thuốc do những chuyên khoa khác nhau kê đơn. WHO nhấn mạnh cần rà soát thuốc trên cơ sở lợi ích và nguy cơ đối với từng người. Để hỗ trợ việc này, khi đi khám nên mang danh sách đầy đủ thuốc đang dùng, kể cả thuốc nhỏ mắt, thuốc không kê đơn và sản phẩm bổ sung. Việc đổi liều hoặc ngừng thuốc cần có hướng dẫn của nhân viên y tế, không tự quyết định.

Gánh nặng điều trị không chỉ là số lần đến bệnh viện. Theo khuyến nghị 1.6.4 của NICE NG56, bác sĩ cần tìm hiểu số lượng và địa điểm các cuộc hẹn, thuốc cùng tần suất dùng, tác hại của thuốc, những biện pháp không dùng thuốc và ảnh hưởng đến tinh thần. Khuyến nghị 1.6.17 đề xuất xây dựng kế hoạch điều trị cá nhân, trong đó có thể ghi các thay đổi điều trị, thứ tự ưu tiên lịch khám và người phụ trách phối hợp chăm sóc.

Khi người mang bệnh mạn tính đồng thời phải chăm sóc bạn đời hoặc người thân, nhu cầu hỗ trợ của chính họ cũng cần được xem xét. Hướng dẫn NICE NG150 nêu rõ nếu người đang cần chăm sóc lại có trách nhiệm chăm người khác, việc đánh giá cần tính đến cả hai vai trò. Gia đình nên bàn trước phương án thay người chăm sóc chính khi người ấy phải nhập viện hoặc cần nghỉ ngơi.

Để người khác tiếp nhận việc chăm sóc khi cần, CDC Mỹ hướng dẫn lập kế hoạch chăm sóc tại gia đình với thông tin về tình trạng bệnh, thuốc và liều dùng, người phụ trách chuyên môn, bảo hiểm cùng liên hệ khẩn cấp. Đây là tài liệu tổ chức công việc chăm sóc, khác với kế hoạch điều trị cá nhân do NICE khuyến nghị xây dựng giữa người bệnh và nhân viên y tế. Người chăm sóc chính cũng cần dành thời gian khám bệnh, nghỉ ngơi và trao đổi khi quá tải. Việc thuê người hỗ trợ, nếu cần, nên phù hợp nhu cầu và khả năng chi trả.