Loài cây quý như vàng dùng bào chế vaccine COVID-19

18/10/2021 10:17

Cây quillay có tên lâm nghiệp là quillaja saponaria, là loại cây thường xanh quý hiếm, từ lâu được người Mapuche (Chile) bản địa sử dụng để làm xà phòng và thuốc.

Thùy Dung (T.H)

Giá vàng hôm nay: Tiếp tục xu hướng giảm mạnh?

Những năm gần đây, cây quillay cũng là thành phần của một số loại vắc xin chống bệnh zona và vắc xin sốt rét đầu tiên trên thế giới. Bên cạnh đó, nó cũng được dùng làm chất tạo bọt cho các sản phẩm trong ngành công nghiệp thực phẩm, đồ uống và khai thác mỏ.

Các chuyên gia lâm nghiệp ở Chile đang ươm vườn cây quillay với hy vọng điều chế ra nhiều loại vắc xin tiềm năng. Nguyên nhân là do hai phân tử saponin - tạo ra từ vỏ cành cây của những cây quillay - đang được sử dụng để phát triển vắc xin chống COVID-19 của nhà sản xuất Novavax.

Chất bổ trợ của Novavax, được gọi là Matrix-M, chứa hai phân tử saponin quan trọng. Một trong số đó có tên QS-21 được tìm thấy chủ yếu ở những cây quillay đã trồng ít nhất 10 năm.

Một gram bột QS-21 giá hơn 100.000 USD, song chỉ cần một lượng nhỏ giá khoảng 5 USD cho mỗi liều vắc xin.

Chất bổ trợ dựa trên quillay được sử dụng cho Shingrix cũng là một thành phần của vắc xin sốt rét đầu tiên trên thế giới, Mosquirix, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phê duyệt hôm 6/10.

Hiện chưa có dữ liệu đáng tin cậy về số lượng cây quillay khỏe mạnh còn lại ở Chile. Các chuyên gia và quan chức vẫn đang tranh cãi về việc nguồn cung các cây quillay lâu đời sẽ dễ cạn kiệt như thế nào khi nhu cầu tăng cao.

Tuy nhiên, những ngành dựa vào cây quillay đến một lúc nào đó sẽ phải chuyển sang cây trồng trong rừng, hoặc một loại cây thay thế trồng trong phòng thí nghiệm.

Áp lực về nguồn cung cây quillay cổ thụ đang ngày càng tăng. Xuất khẩu các sản phẩm từ cây quillay tăng hơn gấp ba lần - khoảng 3.600 tấn mỗi năm - trong thập niên trước đại dịch Covid-19.

Để sản xuất vắc xin chỉ cần một lượng tương đối nhỏ chiết xuất từ cây quillay - dưới một miligam mỗi liều - nhưng nguồn cung gặp khó do nhu cầu đến từ các ngành công nghiệp khác.

Ví dụ, các sản phẩm từ quillay được sử dụng như một chất phụ gia tự nhiên trong thức ăn chăn nuôi, một loại thuốc trừ sâu sinh học và một tác nhân để giảm ô nhiễm trong khai thác mỏ.

Tuy có các cây quillay riêng lẻ mọc bên ngoài Chile, nhưng đây là quốc gia duy nhất mà cây quillay trưởng thành được thu hoạch từ rừng với số lượng lớn.