Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, trong thời gian qua, Công ty Cổ phần Công nghệ Thiết bị Toàn Năng (có trụ sở đăng ký tại Phường An Hội Tây, TP HCM) đã tham gia tổng cộng 105 gói thầu, trúng 85 gói, trượt 17 gói, 1 gói chưa có kết quả và 2 gói đã bị hủy bỏ. Tổng giá trị trúng thầu của doanh nghiệp này đạt 31.845.579.954 đồng. Trong đó, với vai trò độc lập chiếm phần lớn với 27.414.605.354 đồng, và vai trò liên danh đóng góp 4.430.974.600 đồng. Tỷ lệ trung bình giữa giá trúng thầu so với giá dự toán tổng thể của nhà thầu này duy trì ở mức 96,62%.

Địa bàn hoạt động của doanh nghiệp trải rộng trên nhiều địa phương bao gồm tỉnh Tây Ninh với 59 gói thầu, TP HCM với 37 gói thầu, tỉnh Lâm Đồng với 3 gói thầu, tỉnh An Giang với 2 gói thầu, tỉnh Vĩnh Long với 1 gói thầu. Dữ liệu cho thấy doanh nghiệp có mối quan hệ đấu thầu với tổng cộng 40 bên mời thầu.

Đáng chú ý, có những đơn vị ghi nhận tỷ lệ trúng thầu tuyệt đối hoặc gần như tuyệt đối như tại Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Đầu tư Phát triển Trường Thịnh với việc trúng 19 trên tổng số 20 gói thầu, Công ty TNHH Đầu tư Thiết bị Crystal với tỷ lệ trúng tuyệt đối 5/5 gói thầu. Việc một doanh nghiệp liên tiếp trúng thầu ở nhiều địa phương phần nào cho thấy năng lực nhất định trong lĩnh vực cung cấp hàng hóa, trang thiết bị công nghệ và giáo dục. Tuy nhiên, đi sâu vào từng hồ sơ cụ thể, bức tranh đấu thầu lại bộc lộ những mảng màu đối lập về hiệu quả kinh tế và tính cạnh tranh trên thị trường mua sắm công.

Hiệu quả tiết kiệm cao ở những gói thầu độc lập

Điểm sáng đáng ghi nhận về hiệu quả tiết kiệm ngân sách nhà nước thể hiện rõ tại gói thầu "Mua sắm trang thiết bị công nghệ thông tin phục vụ công tác chuyển đổi số trong cơ quan khối Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tại xã Bình Mỹ". Mặc dù gói thầu do Văn phòng HĐND và UBND xã Bình Mỹ (TP HCM) làm chủ đầu tư này áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng nhưng thực tế chỉ có duy nhất Công ty Cổ phần Công nghệ Thiết bị Toàn Năng tham dự.

Tuy nhiên, thay vì bỏ thầu sát giá, doanh nghiệp đã nộp hồ sơ dự thầu với mức giá khá tốt là 1.792.356.300 đồng so với giá dự toán ban đầu được duyệt là 1.998.000.000 đồng. Theo Quyết định số 60/QĐ-VP ngày 24/04/2026 do Chánh Văn phòng Phạm Tấn Phát ký phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, tỷ lệ tiết kiệm tại gói thầu này đạt mức rất ấn tượng: 10,29%, giúp cắt giảm cho ngân sách hơn 205 triệu đồng.

Tương tự, tại Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Bà Điểm (TP HCM), gói thầu "Hoàn thiện hạ tầng, trang thiết bị công nghệ thông tin phục vụ công tác chuyển đổi số" (hoặc tên đầy đủ là Hoàn thiện hạ tầng, trang thiết bị công nghệ thông tin phục vụ công tác chuyển đổi số tại Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Bà Điểm) trị giá 1.084.900.000 đồng cũng ghi nhận một kịch bản cọ xát thực tế đầy tích cực giữa hai nhà thầu.

Bằng năng lực cạnh tranh thương mại, Công ty Cổ phần Công nghệ Thiết bị Toàn Năng đã vượt qua đối thủ trực tiếp là Công ty TNHH Thiết bị và Truyền thông Trần Gia. Doanh nghiệp đã bỏ thầu với mức giá sau giảm giá là 998.384.940 đồng. Tại Quyết định số 28/QĐ-MTTQ-BTT ngày 19/03/2026 do Chủ tịch Nguyễn Quốc Dũng ký ban hành, giá trúng thầu được phê duyệt khớp với mức bỏ thầu nêu trên, mang lại tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước xấp xỉ 7,97%. Hai gói thầu này đều mang lại hiệu quả tiết kiệm ở mức cao, minh chứng cho việc khi có sự chuẩn bị tốt về giá, đấu thầu rộng rãi qua mạng hoàn toàn có thể tối ưu hóa dòng vốn công ngay cả khi số lượng nhà thầu tham gia hạn chế.

Khi đối thủ trượt kỹ thuật và gói thầu "một mình một ngựa"

Thế nhưng, sự tích cực và hiệu quả kinh tế này lại không được duy trì một cách đồng đều ở các chủ đầu tư khác. Tại gói thầu số 01 "Mua sắm thiết bị và đồ dùng dạy học nghề Nuôi trồng thuỷ sản nước mặn, nước lợ" do Trường Trung cấp An Giang 1 làm chủ đầu tư, kịch bản đấu thầu đã hoàn toàn thay đổi.

Dù đây là gói thầu quy mô lớn, áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng với giá trị dự toán lên tới 2.741.525.000 đồng, nhưng trong suốt thời gian mở thầu, hệ thống chỉ thu hút duy nhất một đại diện tham gia là Liên danh Thiên Trường - Toàn Năng. Kết quả, theo Quyết định số 367/QĐ-TCAG1 ngày 30/05/2026 do Hiệu trưởng Đỗ Anh Khoa ký phê duyệt, giá trúng thầu của liên danh này là 2.739.920.600 đồng.

Điều này đồng nghĩa với việc tỷ lệ tiết kiệm tài chính rơi vào ngưỡng thấp 0,058%. Nhìn vào con số tuyệt đối, một gói thầu trị giá hơn 2,74 tỷ đồng nhưng ngân sách nhà nước chỉ tiết kiệm được một khoản tiền khiêm tốn khoảng 1,6 triệu đồng.

Sự chênh lệch đáng lưu tâm về hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công tiếp tục xuất hiện tại một gói thầu khác có tính chất cạnh tranh hơn, diễn ra ngay tại chính Văn phòng HĐND và UBND xã Bình Mỹ với tư cách chủ đầu tư: Gói "Mua sắm thiết bị" (Dự toán chi tiết là Mua sắm trang thiết bị cho các trường học xã Bình Mỹ) trị giá 1.986.231.355 đồng.

Tại gói thầu này, dư luận ghi nhận bầu không khí cạnh tranh ban đầu khá sôi nổi khi có đến 3 nhà thầu cùng tham gia nộp hồ sơ dự thầu qua mạng. Tuy nhiên, theo nội dung báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu điện tử (E-HSDT), Công ty TNHH MTV Mộc Nhật Minh - đơn vị đưa ra mức giá dự thầu rẻ nhất, cạnh tranh nhất là 1.953.230.000 đồng - lại nhanh chóng bị đánh giá là "Không đạt" ở bước rà soát năng lực kinh nghiệm và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Cụ thể, hồ sơ của nhà thầu Mộc Nhật Minh bị tổ chuyên gia chỉ rõ các lỗi nghiêm trọng: Hợp đồng tương tự cung cấp hàng hóa không hợp lệ theo quy định pháp lý, không chứng minh được năng lực sản xuất trực tiếp đối với các dòng sản phẩm đồ gỗ theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, đồng thời các thông số kỹ thuật chi tiết của máy vi tính và đàn organ dự định cung cấp đều không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật đề ra tại hồ sơ mời thầu điện tử (E-HSMT).

Sau khi đối thủ có giá thấp nhất bị loại, Công ty Cổ phần Công nghệ Thiết bị Toàn Năng thuận lợi xếp hạng thứ nhất và được lựa chọn trúng thầu với mức giá 1.964.300.000 đồng theo Quyết định số 62/QĐ-VP ngày 29/04/2026 do Chánh Văn phòng Phạm Tấn Phát ký. Do giá trúng thầu bám rất sát giá dự toán ban đầu, tỷ lệ tiết kiệm tại gói thầu này chỉ dừng lại ở mức 1,1%.

Góc nhìn pháp lý về tính cạnh tranh trong đấu thầu

Nhìn nhận về sự chênh lệch và biến động mạnh mẽ của các con số tiết kiệm này dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: "Căn cứ theo quy định tại Điều 89 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, pháp luật nghiêm cấm tuyệt đối các hành vi dàn xếp, thông thầu nhằm mục đích triệt tiêu tính cạnh tranh lành mạnh, cũng như cấm các hành vi can thiệp trái pháp luật vào hoạt động lựa chọn nhà thầu.

Việc cùng một nhà thầu cung cấp các mặt hàng tương đồng nhưng tỷ lệ tiết kiệm lại trồi sụt thất thường, lúc vọt lên trên 10% tại chủ đầu tư này, khi lại nhỏ giọt ở mức siêu thấp 0,058% tại chủ đầu tư khác là một hiện tượng cần được phân tích đa chiều. Thực tế, hiện tượng tỷ lệ tiết kiệm thấp ở các gói thầu độc lập một mình tham dự không phải hiếm gặp, tuy nhiên, nó luôn đòi hỏi các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cần rà soát lại thật kỹ lưỡng khâu lập hồ sơ mời thầu, thẩm định giá dự toán và khảo sát thị trường.

Tính cạnh tranh, sự công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế cốt lõi của dòng vốn đầu tư công chỉ thực sự được đảm bảo một cách thực chất khi các rào cản kỹ thuật không cần thiết được gỡ bỏ hoàn toàn, tạo điều kiện thu hút đa dạng cộng đồng nhà thầu tham gia cọ xát sòng phẳng cả về mặt chất lượng sản phẩm lẫn giá thành cung cấp".

Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Bóng dáng đơn vị tư vấn và những khoảng lặng trong công bố kết quả thầu